Druki Schedlowskie-

ogólna klasyfikacja

Schedlowie wydawali dzieła, których znaczenie oraz stopień oddziaływania na przyszłe pokolenia różniły się dość znacznie: obok cennych pereł literatury dawnej znajdowały się tam również teksty pospolite. W liczącym ponad 750 pozycji repertuarze wydawniczym drukarni Schedlów, zgodnie z charakterystycznymi dla epoki kierunkami rozwoju literatury i piśmiennictwa, przeważają druki należące do tzw. literatury okolicznościowej oraz różnego rodzaju literatura religijna. Część druków spełnia kryterium przynależności do obydwu wymienionych zbiorów. W tej pierwszej grupie spotykamy panegiryki dedykowane urzędnikom państwowym i dygnitarzom kościelnym, utwory gratulacyjne z okazji uzyskania stopnia akademickiego, teksty związane z sytuacjami życia codziennego, takimi jak ślub czy pogrzeb. Liczne są tutaj druki w formacie II oraz IV. Spośród autorów druków okolicznościowych na czoło wysuwa się Stanisław Józef Bieżanowski, twórca bądź współautor wydanych u Schedlów kilkunastu utworów o treściach panegirycznych, profesor poetyki, który kontynuował swoje zajęcie literackie także po utracie wzorku. Schedeliana w twórczości Bieżanowskiego odzwierciedlają społeczny przekrój postaci chwalonych w panegirykach oraz sytuacje, w związku z którymi powstawały. Mamy więc tekst z okazji koronacji Eleonory Habsburżanki w 1670 roku, gratulacyjny utwór z racji ponownego objęcia przeoratu przez karmelitę Marcina Charzewicza w 1673, epitalamium dla nowożeńców: profesora Stanisława Słowakowica i Elżbiety z Domżałów z 1674, tekst jubileuszowy dla profesora Marcina Winklera z racji przypadającego w 1676 roku dziesięciolecia pracy na katedrze retoryki, żałobne utwory napisane dla uczczenia pamięci wybranych urzędników oraz osób związanych ze środowiskiem akademickim i kościelnym, a także zbiory epigramatów.

Warto w tym miejscu odnotować, że twórczością literacką lub naukową parali się również synowie Krzysztofa Schedla starszego. Jego imiennik, Krzysztof, opracował w latach 60 XVII w. podręcznik Arithmetyka to jest nauka rachunku. Spod pióra Mikołaja Aleksandra Schedla wychodziły utwory okolicznościowe, takiej jak m.in. wydana związku z koronacją Augusta II w 1697 roku Muza z Helikonu.

W zespole druków o charakterze religijnym znaleźć można katechizmy, druki liturgiczne, kazania, modlitewniki, a także odznaczające się artyzmem poetyckie miniatury. Do najsłynniejszych dzieł wydanych u Schedlów należą kilkakrotnie przez nich wznawiane tłumaczenie zbioru Pia desideria belgijskiego jezuity Hermana Hugo. Walory naukowe posiadają rozbudowane traktaty teologiczne Adama z Opatowa. Do najobszerniejszych druków zaliczają się ponadto kazania Szymona Starowolskiego, Waleriana Gutowskiego, Franciszka Rychłowskiego, Andrzeja Karpa, Bazylego Rychlewicza i Piotra Dunina. W relatywnie dużej liczbie reprezentowane są druki karmelitańskie, w których odzwierciedlenie znajduje duchowość potrydencka. Wśród tekstów dewocyjnych wymienić można wydawany w kilku wariantach druk Septenna sacra, związany z kultem św. Józefa.

Wśród publikacji o charakterze ściśle naukowym wyróżnić można dysertacje akademickie oraz dzieła z zakresu historiografii czy geografii. Z dzieł historycznych do najważniejszych należą Annales Wespazjana Kochowskiego wydane u Schedlów w dwóch tomach zwanych klimakterami (trzeci tom ukazał się w drukarni Franciszka Cezarego młodszego). Pewną grupę stanowią słowniki i podręczniki do nauki języków greckiego i francuskiego. Wydawana była także poezja antyczna – jednymi z pierwszych książek opublikowanych u Krzysztofa Schedla w 1639 roku są Tristia i Epistulae ex Ponto Owidiusza; rozpowszechniano także druki urzędowe i kalendarze. Szczególnie intratne było wydawanie konstytucji, dlatego też, jak ustalił Kazimierz Budzyk, ukazały się nielegalne poddruki wydań z krakowskiej drukarni po Andrzeju Piotrkowczyku młodszym oraz warszawskiej oficyny prowadzonej przez dziedziców Piotra Elerta. Budzyk przypomniał, że również dwa wydania konstytucji Schedlów były edycjami korsarskimi, wydanymi przez nieustalonego dotychczas typografa.

Wspomniany Kochowski, którego edycje ukazały się u Schedlów łącznie siedmiokrotnie, poświadcza ich działalność księgarską w wierszu Do importuńskiego ze zbioru Epigrammata polskie, po naszemu fraszki (1674):

Gdzie cię lub spotkam, lubo też mijam,
Prosisz i łajesz, strojąc furiam,
Żeś w niepamięci ode mnie miany,
Nie dawszy-ć książki świeżo wydanéj.
Wnidź do bogatej Schedla komory,
Aż mię tam znajdziesz między autory

U Schedlów ogłoszono drukiem ponadto m.in. rodzaj przewodnika po Italii, Delicje ziemi włoskiej, oraz dwie edycje pierwszej polskiej książki kucharskiej, Compendium ferculorum abo zebranie potraw Stanisława Czernieckiego. Mikołaj Aleksander Schedel próbował także drukować periodyk, jednak jego działalność została ukrócona przez królewską kancelarię.

W produkcji wydawniczej Schedlów wyróżnić można dwie główne grupy językowe, teksty w języku polskim oraz po łacinie. Ukazywały się także pojedyncze utwory zawierające passusy w językach francuskim, niemieckim, starogreckim i, jak zauważył Stanisław Siess-Krzyszkowski, cerkiewnosłowiańskim. Część druków stanowi tłumaczenia, bezpośrednie lub pośrednie, z języków starogreckiego, łacińskiego, włoskiego i hiszpańskiego.

Rejestr znanych dotychczas druków Schedlowskich sporządzony został przez Krystynę i Władysława Korotajów pod kierunkiem prof. Alodii Kaweckiej-Gryczowej.

 

Michał Czerenkiewicz

 

Więcej informacji:

M. Jaglarz, Oficyna Schedlów (1639-1707) – charakterystyka produkcji wydawniczej, „Historia – pismo młodych historyków” 1997, nr 2, s. 193–210.