Schedlowie jako rodzina

drukarzy

Drukarnia Schedlów (Szedlów), obok oficyny Piotrkowczyków i Cezarych, należy do najważniejszych krakowskich oficyn wydawniczych XVII i początków XVIII stulecia oraz czołowych przedstawicieli drukarstwa w XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. Siedziba firmy mieściła się w kamienicy przy Rynku, na terenie obecnego Pałacu Spiskiego pod dzisiejszym numerem 34.

Protoplastą rodu był pochodzący ze Śląska kupiec Krzysztof Schedel starszy. Po śmierci Krzysztofa firmę przejęła jego trzecia żona, Anna, prowadząca firmę wespół z synami: Jerzym Romualdem, Mikołajem Aleksandrem i początkowo także z Krzysztofem, kolejnym s ynem o tym samym imieniu. Drukarnię prowadzili następnie Jerzy Romuald oraz młodszy odeń Mikołaj Aleksander, a z czasem już samodzielnie młodszy z braci.

Krzysztof Schedel starszy, z początku trudniący się handlem artykułami żelaznymi, zaangażowany następnie w działalność krakowskiego magistratu, zajął się sprzedażą i transportem, a z czasem drukowaniem książek. Warsztat typograficzny przejął z dawnej drukarni w ariańskim Rakowie. Gdy wstępował na krakowski rynek wydawniczy, działały tu już drukarnie, które prowadzili Franciszek Cezary starszy, Andrzej Piotrkowczyk młodszy, Marcin Filipowski, Walerian Piątkowski, Stanisław Lenczewski Bertutowic, Aleksander Dymowski, by wymienić tylko kilku z nich. Pomocnikiem Schedla był początkowo Łukasz Kupisz, który otworzył następnie swoją własną drukarnię.

Pierwsze książki z nazwiskiem Krzysztofa Schedla w adresie wydawniczym ukazują się w roku 1639. Należą do nich wydania Owidiusza, dwa utwory Szymona Starowolskiego oraz teksty okolicznościowe.

Informacji biograficznych do życiorysu przedstawicieli drukarskiej rodziny Schedlów dostarczają archiwalia oraz siedemnastowieczne druki. Zachowały się dokumenty poświadczające handel książkami przez Krzysztofa Schedla i jego synów. Z metryki Szkół Nowodworskich dowiadujemy się, że ci ostatni uczęszczali do nich. Jan Żabczyc najprawdopodobniej na początku 1630 roku poświęcił zmarłemu nagle synowi księgarza, Krzysztofowi, Tren na ścigłą śmierć […] Chrzysztopha Schedla. Dedykował tekst ojcu zmarłego, naonczas rajcy krakowskiemu. Z 1640 roku pochodzą dwa epitalamia Krzysztofa Sideckiego, polskie i łacińskie, Melos Talassii oraz Hymen na wesele […] Andrzeja Cieniowica, z […] Katarzyną Schedlowną, wydane z okazji ślubu jednej z córek drukarza. Oprócz skierowanych do Krzysztofa Schedla dedykacji, zawarte zostały pochwalne passusy jemu poświęcone.

Jerzy Romuald Schedel, rajca krakowski, wspomniany został jako jeden z adresatów dedykacji druku Coronae triumphales Marcina Węgrzynowicza, wydanego z okazji promocji akademickiej w 1679 roku. Do Mikołaja Aleksandra Schedla, ławnika i drukarza, w 1697 roku pracownicy oficyny wystosowali okolicznościowe Argumentum felicitatis, sławiące patrona swojego przełożonego oraz wychwalające pochodzenie, zasługi i przymioty Schedla.

Z preliminariów wybranych druków dowiadujemy się o powiązaniach klientalnych drukarzy; Krzysztof Schedel w 1651 napisał dedykację biskupowi Piotrowi Gembickiemu do wydanego w związku z rokiem jubileuszowym dzieła Jerzego Gobata Sensus et consensus doctorum de iubileo […]. Krzysztof młodszy, Jerzy Romuald i Mikołaj Aleksander Schedlowie zadedykowali w 1665 roku Delicje ziemie włoskiej Stanisławowi Skarszewskiemu, który wcześniej prowadził spór z ich ojcem o warsztat drukarski Pawła Sternackiego. Władysławowi Rejowi z Nagłowic Krzysztof młodszy przypisał w drugiej połowie lat 60 XVII wieku opracowaną przez siebie Arytmetykę to jest naukę rachunku.

Schedlowie otrzymali przywileje królewskie na druk książek: od Władysława IV, Jana III Sobieskiego i Augusta II. W roku 1676 Jan Sobieski odwiedził kamienicę, w której znajdowała się oficyna Schedlowska. W roku wiktorii wiedeńskiej drukarnię dotknął pożar, w kolejnym roku wydanych zostało tylko kilka druków.

Rodzina Schedlów skoligacona była z innym znaczącym rodem drukarskim, Cezarymi; Franciszek Cezary młodszy pojął za żonę córkę Jerzego Romualda. Śmierć Mikołaja Aleksandra Schedla w 1708 roku położyła kres działalności drukarni, jednak współpracujący z oficyną jeszcze w latach 90 Krzysztof Domański kontynuował rozpoczętą przez siebie działalność wydawniczą. Drukarnię Schedlów odkupił niegdysiejszy czeladnik Mikołaja Aleksandra, Ignacy Antoni Hebanowski, który zapoczątkował działalność kolejnej krakowskiej rodziny drukarzy.

 

Michał Czerenkiewicz

 

Więcej informacji

J. Bieniarzówna, Schedel, Jerzy Romuald, PSB, t. XXXV/1, z. 144, s. 418-420; eadem, Schedel Krzysztof, ibidem, s. 420-422; eadem, Schedel, Mikołaj Aleksander, ibidem, s. 422-423.
R. Żurkowa, Księgarstwo krakowskie w pierwszej połowie XVII wieku, Kraków 1992.